Супсахарска Африка би можело да се расцепи за неколку милиони години, а научниците веруваат дека можеби се сведоци на самиот почеток на тој геолошки процес. Расцепувањето би се случило по раседот Кафуе, пукнатина во Земјината кора што се протега околу 2.500 километри од Танзанија до Намибија.
Долго време, геолозите веруваа дека овој расед е неактивен, но растечкиот број докази во последните децении укажуваат на спротивното. Помалите земјотреси, зголемените температури под површината и малите промени во надморската височина регистрирани од сателитите сугерираат дека областа би можела да се претвори во нов континентален расед и на крајот во нова граница на тектонските плочи, пишува CNN.
Нова студија, објавена во списанието Frontiers in Earth Science, оди чекор понатаму.
„Ги имаме првите геохемиски податоци од областа. Тоа се сосема поинакви докази што навистина ја зајакнуваат идејата дека постои активност на раседот во оваа област“, рече Рута Каролите, која ја водеше студијата на Универзитетот во Оксфорд.
Нејзиниот тим собра примероци од термални извори и геотермални бунари во Замбија, над сомнителниот расед.
„Топла вода клокоти на површината, а ние зедовме примероци од гасот што излегува од неа“, објасни Каролите.
Истражувачите се фокусираа на односот на два вида хелиум, хелиум-3 и хелиум-4, барајќи јасен знак за поврзаност со Земјината мантија - слојот помеѓу кората и јадрото.
„Пронајдовме повеќе хелиум-3 отколку што обично се наоѓа во кората, што генерално сигнализира дека течностите од мантијата влегуваат во водата“, додаде таа.
Иако резултатите се прелиминарни, бидејќи примероците доаѓаат од само шест локации во концентрирана област, тимот верува дека новите податоци служат како ран сигнал за формирање на нова граница на плочата. Всушност, примероците од два термални извори на околу 95 километри од раседот не покажаа слично зголемување на соодносите на хелиум-3.
Тектонските плочи се џиновски блокови од цврста карпа што се движат низ Земјината обвивка, а нивното движење предизвикува земјотреси и ги обликува континентите. Активниот расед може да се претвори во граница на плочи, но тоа не е гарантирано.
„Овие раседи често почнуваат и запираат, или можат малку да се прошират и повторно да застанат. Тешко е да се предвиди што ќе се случи“, рече Каролите.
Африка веќе има добро развиен расед кој е стар десетици милиони години - Источноафриканскиот расед, кој е сеизмички активен и има неколку вулкани. Ќе биде потребно многу долго време за раседот Кафуе да се развие на сличен начин.
„Во најбрзото сценарио, тоа би можело да се случи за неколку милиони години. Во најбавното, може да потрае 10 или 20 милиони години“, рече коавторот на студијата, Мајк Дејли, гостин-професор на Универзитетот во Оксфорд.
„Јужниот дел од Африка би се отцепил, но пред тоа би виделе многу повеќе земјотреси и вулканска активност со лавини. Би почнале да се формираат длабоки раседи, а водата би била заробена во нив, па би се формирале езерата што постојат денес во Источна Африка. На крајот, би се формирало море“, додаде Дејли.
Проучувањето на раседот Кафуе би можело да помогне во одговорот на едно од фундаменталните прашања во тектониката.
„Како започнува новата граница на плочите? Зрелите граници се лесни за препознавање, но најраните фази се многу посуптилни“, вели Естела Атеквана, професорка на Универзитетот во Калифорнија, Дејвис, која не била вклучена во студијата.
„Ако раседот Кафуе е дел од новата граница на плочите, тоа ни дава ретка можност да го проучиме неговото раѓање пред вулканизмот, големите земјотреси и значителната површинска деформација да ги маскираат оригиналните услови.“
Фоларин Колаволе, доцент на Универзитетот Колумбија, кој исто така не бил вклучен во студијата, вели дека наодите се нови и возбудливи бидејќи даваат „силна потврда“ дека постои директен проток на флуиди од мантија до површината.
„Клучното значење на новата граница на плочите во југозападна Африка е тоа што сега имаме пат за континентално распаѓање од Источна Африка, преку Боцвана и Намибија, па сè до Атлантскиот Океан“, додаде тој.
Во блиска иднина, Замбија би можела да има економска корист од овој процес. Енергијата од геотермалните електрани што се појавуваат во областа би можела да биде значаен ресурс. Земјата без излез на море би можела дури и да собира хелиум, кој е многу баран во медицинската и технолошката индустрија.
Научниците истакнуваат дека за да се потврдат наодите, потребно е да се соберат повеќе примероци од гас од поширока географска област по должината на раседот, а нова студија со проширени резултати е веќе во подготовка. Атеквана забележува дека и покрај ограничениот број примероци, резултатот е значаен.
„Тие даваат силни геохемиски докази дека раседот Кафуе е активен на длабочина, иако магмата не стигнала до површината“, рече таа. Сепак, тој додава дека се потребни повеќе докази по целата предложена граница за да се утврди дали сигналот на хелиум од мантија е континуиран или само локален.
„Ова е еден важен доказ, а не последниот збор. Ја поддржува хипотезата за почетна фаза на раседување, но потврдата за нова граница на плочата бара тестирање во целосен обем“, рече таа.
„Ова не значи дека Африка ќе се распадне утре; овие процеси траат милиони години. Но, од научна гледна точка, тоа би било како да се биде сведок на раѓањето на границата на плочите“, заклучи Атеквана.
