Нашите тела не се менуваат со иста брзина, а некои органи стареат побрзо од другите. За среќа, има многу што можеме да направиме за да го забавиме процесот. Урологот д-р Мутахар Ахмед го споредува телото со автомобил за да ја нагласи важноста на превенцијата.
„Не би чекале моторот да почне да чади пред да го смените маслото, нели? Истото е и со вашите органи“, вели тој. Студија спроведена во Велика Британија во 2023 година на повеќе од 5.500 луѓе покажа дека речиси 20 проценти од испитаниците имаат барем еден орган кој брзо старее.
За жал, ова може да го зголеми ризикот од смрт. Сепак, овој исход не е неизбежен, а разбирањето кои делови од телото се поподложни на побрзо стареење е клучен чекор во преземањето контрола врз вашето здравје.
Според експертите, бубрезите се органот што може да старее побрзо од другите, што е значаен здравствен проблем.
„Бубрезите се главниот систем за филтрирање на телото, филтрирајќи речиси 190 литри крв секој ден“, објаснува д-р Дејвид А. Тауб, директор на уролошката онкологија во Институтот за рак Лин.
„Тие ги отстрануваат отпадните производи и вишокот течности, ги балансираат клучните минерали како натриум и калиум, помагаат во регулирањето на крвниот притисок, го активираат витаминот Д за здравјето на коските и произведуваат хормони кои го поттикнуваат производството на црвени крвни клетки.“
Научната заедница сè уште се обидува да утврди точно зошто бубрезите стареат побрзо од другите органи.
„Не знаеме зошто“, признава д-р Самир Парих, раководител на одделот за нефрологија на UT Southwestern. Неговиот тим неодамна објави студија во која се теоретизира дека абењето на бубрезите може да се открие со мерење на оштетувањето на „батериите“ што ги напојуваат функциите во нашите клетки.
„Овие 'батерии' се нашите митохондрии“, вели д-р Парих. „Митохондриите содржат свој генетски код и сметаме дека ова абење е запишано во митохондријалната ДНК на начин што ја нарушува функцијата на бубрежните клетки.“ Оваа теорија нуди надеж бидејќи, додава тој, „отвора можност за мерење на абењето пред да стане медицински проблем и потенцијално интервенции за поправка на ДНК кодот“.
Други лекари, како д-р Тауб, истакнуваат дека бубрезите се едни од „метаболички најактивните органи во телото“ и дека нивната постојана работа придонесува за побрзо стареење.
„Бубрезите го филтрираат целиот свој крвен довод десетици пати секој ден, изложувајќи ги своите деликатни структури на токсини, флуктуации на крвниот притисок и оксидативен стрес“, објаснува д-р Тауб.
Тој додава дека вообичаените состојби како што се висок крвен притисок, висок шеќер во крвта и дебелина можат директно да ги оштетат бубрезите.
Д-р Ахмед се согласува и забележува дека бубрезите стареат побавно кај луѓе без овие болести.
„За разлика од некои органи, бубрезите исто така имаат ограничена способност за регенерација; откако ќе се изгубат, единиците за филтрирање, наречени нефрони, не можат да се заменат“, заклучува д-р Тауб.
Стареењето на бубрезите вклучува постепено намалување на нивната способност за филтрирање, што се случува со текот на времето. „Како што стареете, бројот на нефрони природно се намалува, а крвните садови што ги снабдуваат можат да се стврднат“, вели д-р Ахмед.
Ова намалување ги прави бубрезите помалку ефикасни, споредливо со затнат филтер за кафе. „Сè уште работи, но не толку добро како порано“, објаснува тој.
Како што бубрезите ја губат ефикасноста, отпадните производи можат да се акумулираат во крвта.
„Телото може да задржи вишок течности и сол, што може да предизвика оток и висок крвен притисок. Исто така, може да ја наруши рамнотежата на минералите во крвта, што може да влијае на други органи и системи“, предупредува д-р Ахмед.
Сепак, стареењето на бубрезите е природен процес.
„Почнувајќи од вашите 30-ти и 40-ти години, функцијата на бубрезите може малку да се намали секоја година, во просек околу 1 процент или помалку кај здрави луѓе. Многу луѓе имаат совршено соодветна функција на бубрезите и во нивните 70-ти или 80-ти години“, вели д-р Ахмед.
Проблемот е што ниту нормалното стареење ниту вистинската болест на бубрезите често не произведуваат јасни симптоми.
„Всушност, девет од 10 Американци со дијагностицирана бубрежна болест немале значајни симптоми пред дијагнозата. Најлесниот начин да ја проверите здравствената состојба на вашите бубрези е да ги знаете вашите здравствени индикатори - вашиот крвен притисок, шеќер во крвта и дали имате прекумерна тежина за вашата висина“, вели д-р Парих.
Доколку сте загрижени, разговарајте со вашиот лекар. Како што напредува болеста, симптомите може да вклучуваат замор, проблеми со концентрацијата и спиењето, сува, чешачка кожа, често мокрење и оток во стапалата и глуждовите.
„Добрата вест е дека стареењето на бубрезите, иако е донекаде неизбежно, може во голема мера да се контролира“, вели д-р Тауб. Експертите предлагаат три клучни чекори.
Прво, контролирајте го крвниот притисок и шеќерот во крвта. Високиот крвен притисок и дијабетесот се водечки причини за заболување на бубрезите.
„Со текот на времето, овие можат да ги оштетат деликатните крвни садови во вашите бубрези. Одржувањето на овие нивоа во здрав опсег е најважното нешто што можете да го направите за вашите бубрези“, вели д-р Ахмед.
Второ, јадете балансирана исхрана. Д-р Тауб препорачува диета како медитеранската или DASH диета, која е богата со овошје, зеленчук, интегрални житарици и мешунки.
„Овие диети го намалуваат воспалението, го намалуваат крвниот притисок и го намалуваат производството на отпадни производи што вашите бубрези мора да ги филтрираат. Одржувањето на внесот на натриум под 2.300 мг дневно помага да ги заштитите вашите бубрези од штетните ефекти на високиот крвен притисок“, објаснува тој.
Трето, пијте многу течности.
„Пиењето доволно вода им помага на бубрезите да го исфрлат натриумот и токсините од телото. Сметајте го тоа како помагање во исфрлањето на филтерот. Стремете се кон околу 1,5 до 2 литри дневно, но ова може да варира во зависност од индивидуалните потреби“, советува д-р Ахмед.
