Постојано слушаме совети за здрава исхрана - храна богата со хранливи материи, повеќе оброци на растителна основа и помалку црвено месо и ултрапреработена храна полна со шеќер. Шарените чинии и популарните диети како медитеранската имаат децении истражувања што ги поврзуваат со подобро здравје на срцето и помал ризик од рак.
Но, она што го јадете е само дел од приказната, особено кога станува збор за превенција од рак. Начинот на кој ја подготвувате храната е исто така важен.
„Начинот на кој ја подготвувате храната може да го промени хемискиот состав на вашата храна“, вели д-р Шика Џаин, онколог и хематолог и професор на Центарот за рак на Универзитетот во Илиноис. „Некои методи на готвење создаваат штетни соединенија, додека други се подобри во зачувувањето на хранливите материи и можат да го намалат воспалението.“
Д-р Џаин забележува дека ова се секојдневни навики - повеќето од нас имаат „наш“ начин на подготовка на храна што го следиме ден за ден. „Малите разлики во готвењето се собираат со текот на времето и можат да влијаат на долгорочното здравје, вклучително и ризикот од рак“, вели тој.
Д-р Андре Гој од Hackensack Meridian John Theurer Cancer Center се согласува: „Со избирање на побезбедни техники на подготовка, полесно можете да ја зачувате хранливата вредност на храната, а воедно да ја намалите изложеноста на штетни нуспроизводи“.
Па, кој е методот на подготовка на храна што онколозите советуваат да се ограничи?
Еден начин да се намали ризикот е намерно да не се готви храната додека не поцрни - без разлика дали е месо или зеленчук.
„Кога претерувате со готвењето на храната додека не загори/поцрни, може да се формираат хетероциклични амини (HCA) и полициклични ароматични јаглеводороди (PAH). Овие соединенија можат да ја оштетат ДНК-та во клетките и да го зголемат ризикот од некои видови на рак, особено рак на дебелото црево“, вели д-р Антон Билчик, хируршки онколог и раководител на гастроентеролошката-хепатобилијарна програма во Институтот за рак „Провиденс Сент Џон“.
Звучи како хемија, но идејата е едноставна:
HCA се формираат кога протеините од месо, живина или риба се изложени на многу високи температури.
PAH се формираат кога маснотиите капат на пламен или жешка површина, создавајќи чад, а тој чад се „лепи“ за храната.
Ако случајно изгорите парче брокула или парче пилешко, не мора автоматски да го фрлите сето тоа. „Ако храната е малку кафеава, исечете ги или изгребете ги кафеавите делови“, вели д-р Гој. „Но, ако храната е лошо изгорена и поголемиот дел од неа е кафеава, најдобро е да ја фрлите - тие делови содржат највисоки концентрации на HCA и PAH.“
И не паничете: „Нема потреба да претерувате - само немојте да ви стане навика“, вели д-р Џаин.
Ако со години јадете изгорена храна, можеби се прашувате дали постои „граница“ над која сте изложени на ризик. „Нема јасна граница“, додава тој. „Ризикот веројатно зависи од тоа колку често и колку долго сте изложени на таква храна. Повремено изгорена храна веројатно нема значително да го зголеми вашиот ризик, но ако имате редовна навика да јадете многу изгорена храна - тоа може да биде проблем.“
Најдобро е, вели тој, едноставно да ја подготвувате храната поинаку во иднина.
