Холанѓаните тивко, без многу помпа, усвоија четиридневна работна недела.
Додека идеолошките дебати продолжуваат во други земји, во Холандија скратената работна недела стана вообичаена практика, не само во малите бизниси, туку и во големите компании. Вработените работат во просек 32,1 часа неделно, што е најниско во Европската Унија и далеку под европскиот просек од 36 часа.
Во исто време, холандскиот БДП по глава на жител останува меѓу највисоките во Европа и на врвот на ОЕЦД, предизвикувајќи ја претпоставката дека богатите земји треба да работат подолго за да останат конкурентни.
Во Positivity Branding со седиште во Амстердам, која ги советува компаниите за идентитетот на брендот и пакувањето, четиридневната работна недела беше воведена пред седум години. Коосновачите Гавин Арм и Берт де Вит одлучија дека тие и нивните вработени ќе работат 32 часа неделно без намалување на платата или продолжено работно време во текот на работниот ден.
„Децата се мали само еднаш“, вели Арм, објаснувајќи дека многу претприемачи имаат тенденција целосно да се посветат на својата работа, честопати наводно заради своето семејство, само за подоцна да сфатат дека ги пропуштиле најважните години од животот на своите деца. Де Вит нагласува дека не станува збор за помалку работа за исти пари, туку за промена на менталитетот.
„Работиме попаметно, не подолго.“
Тврди дека во некои земји луѓето поминуваат многу време на работа, но тоа не значи дека всушност работат повеќе. Најголемиот предизвик е промената на културата и приоритетите.
Слични искуства доаѓаат од софтверската компанија Nmbrs, каде што менаџментот тврди дека, по преминувањето на четиридневна работна недела, боледувањето се намалило, а лојалноста на вработените се зголемила. Петок е слободен ден, а вработените го користат за одмор, семејство или лични активности.
„Најдобрите идеи ги добивам додека го шетам кучето“, вели директорката за човечки ресурси, Мариеке Пеперс. Сепак, транзицијата не била лесна. Инвеститорите морале да бидат убедени во одржливоста на моделот, а некои вработени првично се сомневале дека ќе можат да ја завршат работата во пократок временски рок. Решението било пронајдено во построго приоритизирање и помалку состаноци.
Четиридневната работна недела во Холандија има и институционална поддршка. Најголемиот синдикат, FNV, лобира да стане официјална владина препорака, додека вработените веќе имаат законско право да бараат скратено работно време. Сепак, структурата на пазарот на трудот покажува специфичност: речиси половина од вработените работат со скратено работно време, што е најголем удел во ОЕЦД. Дури три од четири жени и еден од четири мажи работат помалку од 35 часа неделно.
Високите плати, но и даночниот систем кој особено ја оптоварува средната класа, ги прават дополнителните часови помалку профитабилни, па семејствата честопати одлучуваат да „разменуваат приход за време“.
Сепак, економистите предупредуваат дека успехот на моделот има свои граници. Иако продуктивноста е висока, нејзиниот раст стагнира во последните 15 години. Покрај тоа, Холандија, како и повеќето европски земји, се соочува со стареење на населението, со повеќе пензионери и помалку граѓани на работоспособна возраст.
„Холанѓаните се богати и работат помалку, но прашањето е колку е ова одржливо“, предупредува ОЕЦД. Доколку сакаат да го одржат сегашниот животен стандард, земјата ќе мора или да ја зголеми продуктивноста по работник или да ја прошири работната сила, потенцијално преку поголема имиграција.
Еден потенцијал лежи во поголемата вработеност на жените со полно работно време. Иако вработеноста на жените е висока, повеќе од половина работат со скратено работно време, трипати повеќе од просекот на ОЕЦД.
Покрај недостатокот на прифатливи градинки и сложениот систем на даноци и социјални бенефиции, важна улога играат и општествените ставови. Анкета од 2024 година покажа дека една третина од граѓаните веруваат дека мајките на деца под 3 години не треба да работат повеќе од еден ден во неделата, додека речиси 80% сметаат дека три дена е максимум. За татковците, овие проценти се значително пониски, 5% и 29%, соодветно. Разликата, според статистичарите, сè уште е длабоко вкоренета во општествените норми.
Синдикатот FNV верува дека нормализацијата на четиридневната работна недела би можела да придонесе за поголема родова еднаквост и да го намали отсуството од работа. Застапниците исто така тврдат дека пократкото работно време би можело да ги направи дефицитарните сектори, како што се образованието и здравствената заштита, попривлечни. Сепак, критичарите истакнуваат дека секоја економија, без оглед на ефикасноста, се соочува со ограничувања кога има недостиг на работна сила.
Затоа, холандскиот модел денес стои помеѓу две толкувања: за некои, тој е доказ дека е можно да се работи помалку, а да се живее подобро; за други, тоа е привилегија на богато општество кое сè уште не ја покажало долгорочната одржливост на таков систем.
Сепак, прашањето што го поставуваат самите претприемачи од Амстердам останува едноставно: ако работите помалку денови и сте посреќни и попродуктивни, не е ли тоа, на крајот на краиштата, поентата?
