Во Модерна галерија + Музеј на современа уметност Метелкова (МГ+МСУМ) во Љубљана, Словенија, на 24 април беше свечено отворена изложбата „Ткаење светови: Колекции во разговор“, која претставува избор на дела од 87 автори, дел од колекцијата на Музејот на современата уметност – Скопје (МСУ-Скопје).
Изложбата „Ткаење светови: Колекции во разговор“, што официјално ја отворија директорите на двете институции, Мартина Вовк и Тихомир Топузовски, е резултат на повеќемесечна соработка и интензивни дискусии меѓу пет куратори: Ивана Васева, Благоја Варошанец, Ива Димовски, Владимир Јанчевски и Бојана Пишкур. Тие се посветија на истражување на врските и разликите меѓу уметничките дела од колекциите на МСУ – Скопје и колекцијата „Артист 2000+“ на МГ+МСУМ од Љубљана. Овие колекции, како што истакнува Ивана Васева за Kajgana.com, содржат „потентни, речиси заборавени или маргинализирани, уметнички изблици“ кои носат силна порака за интернационалната солидарност, но и за локалните културни специфики.
Во текот на истражувањето, кураторскиот тим препозна најмалку две линии кои критички го преиспитуваат не само доминантниот западноцентричен светоглед за развојот и презентацијата на уметноста, туку и локалните аспирации и вредности.
„Кога ќе се стават на едно место таписерија, керамика и работа со природни материјали, прашањата кои произлегуваат се дали нивното изобилие може да изгради поинакво знаење за неа, поинаква епистемолошка мисла или алтернативна модернистичка варијанта и дали самиот однос кон тематиката може да отвори и потенцијалност за етичка релационалност, рамноправен однос и мрежи на меѓузависност на живиот и неживиот свет, на луѓето и нелуѓето?“, објаснува Васева во разговор за Kajgana.com.
Оваа изложба, според неа, си поставува амбициозна цел: да иницира нови начини на читање и вреднување на уметничките практики кои се често потценети или маргинализирани во доминантните наративи. Таа додава дека приемот од публиката во првите две недели од отворањето е одличен и дека интересот се очекува да расте во текот на наредните десет месеци додека изложбата е отворена.
Погледот напред е насочен кон втората изложба од оваа реципрочна соработка, која ќе се одржи во Скопје во втората половина на 2025 година. Таму, како што најавува Васева, ќе бидат претставени дела од значајни автори од многу земји, со посебен фокус на источноевропските повоени авангарди, како и на уметници од други „истоци“, кои преку своите дела отвораат пошироки контексти и дијалози меѓу различните колекции.
Мартина Вовк, во своето обраќање, нагласи дека оваа соработка со МСУ-Скопје претставува уште една можност за создавање заеднички патишта во современата уметност, засновани врз споделени вредности.
„Меѓу нив, особено значаен е идеалот за солидарност, кој е единствената солидна валута на нашата иднина и е веќе реализиран преку колекциите од оваа изложба“, рече Вовк на отворањето.
Тихомир Топузовски ја истакна важноста на партнерството меѓу двете институции, нагласувајќи дека иако музеите имаат различни историски позадини, тематски и концептуално се поврзани и дека оваа изложба е почеток на идни заеднички проекти.
Во рамките на оваа соработка, следен чекор ќе биде презентацијата на дела од колекцијата „Arteast 2000+“ и националните збирки на Модерната галерија од Љубљана во МСУ-Скопје, планирана за есен. „Ткаење светови: Колекции во разговор“ е дел од програмата од национален интерес на Министерството за култура и туризам на Република Северна Македонија.
Концептот на изложбата се темели на дијалог помеѓу две уникатни колекции – колекцијата на солидарноста на МСУ-Скопје и колекцијата „Артист 2000+“ и националната колекција на Модерна галерија – Љубљана. Во „Ткаење светови: Две колекции во разговор“ се вклучени дела од автори од Македонија, поранешните југословенски републики, како и уметници од Бразил, Полска, Боливија, Судан, Уругвај, Албанија, Јапонија, Јужноафриканска Република, Иран, Куба, Шпанија и Романија.
Изложбата, што ќе биде поставена 10 месеци, е фокусирана на еманципацијата на уметничките медиуми и го истражува односот меѓу културата и природата, со критички осврт кон актуелните еколошки прашања на Капиталоценот. Кураторите истакнуваат дека изложбата отвора простор за нови перспективи помеѓу западноцентричниот поглед и локалните тенденции, преку дела што се инспирирани од поднебјето во кое се создадени. Вклучени се дела од наивната уметност и природни материјали, како и фотографии од акции во природа и инсталации со критички став кон уништувањето на природата.
Меѓу застапените уметници се Борка Аврамова, Владимир Аврамчев, Македонка Андонова, Томе Андреевски, Ибрахим Беди, Гордана Вренцоска, Јордан Грабул, Евгенија Демниевска, Драгослава Јанева, Војко Јаневски, Гоце Јосифов – Ромбо, Ристо Калчевски, Димитар Кондовски, Димче Коцо, Михаил Лазаров, Доне Милјановски, Душко Мишевски, Вангел Наумовски, Петре Николоски, Аџем Нихат, Душан Перчинков, Раде Перчуклиевски, Илија Прокопиев, Кристина Пулејкова, Исмет Рамиќевиќ, Крсте Славковски, Мира Спировска, Мена Спировска-Менче, Глигор Стефанов, Душко Стојановски, Игор Тошевски, Марија Туша Иљовска, Симон Узуновски, Петар Хаџи Бошков, Ѓорѓи Цапев, Симон Шемов, Томо Шијак и Ѓорѓе Шијаковиќ, како и низа уметници од Словенија, Хрватска, Србија, Албанија, Полска, Романија, Шпанија, Иран, Куба, ЈАР, Судан, Уругвај, Бразил, Боливија и Јапонија.
Меѓународните изложби како „Ткаење светови: Колекции во разговор“ имаат суштинско значење за афирмацијата на македонската уметност и култура на глобалната сцена. Ваквите претставувања не само што ги отвораат вратите за македонските автори кон пошироката европска и светска публика, туку и овозможуваат дијалог со уметници и институции од различни културни и историски контексти. Преку изложби во реномирани институции како што се Модерната галерија и Музејот на современа уметност Метелкова во Љубљана, македонската уметност добива видливост и признание што е неопходно за нејзиниот понатамошен развој и интеграција во меѓународните текови.
Овие настани се мост за размена на идеи, искуства и креативни практики, што е особено важно во времиња на глобални предизвици и културни трансформации. Македонските уметници, преку вакви платформи, имаат можност да ги презентираат своите специфични визии, инспирирани од локалниот контекст, но и да се соочат со современите уметнички тенденции од светот. Меѓународната соработка, како што истакнуваат и директорите и кураторите на изложбата, е двигател на нови проекти, истражувања и заеднички иницијативи, кои го збогатуваат културниот живот и ја зајакнуваат позицијата на македонските институции како релевантни чинители во европската културна мрежа.
Истовремено, ваквите изложби се и потврда за богатството и разноликоста на македонската уметничка продукција, која се темели на традиција на солидарност, отвореност и интернационализам. Тие се сведоштво за континуитетот на македонската култура, нејзината способност да се адаптира и да комуницира со современиот свет, но и за нејзината улога во промовирањето на вредности како што се дијалогот, толеранцијата и креативната слобода. Како што забележуваат експертите, присуството на македонската уметност на меѓународни изложби е од исклучителна важност за зачувување и промоција на националниот идентитет, особено во контекст на современите општествени и политички предизвици.
На крајот, ваквите претставувања имаат и едукативна димензија – тие инспирираат нови генерации уметници, поттикнуваат критичко размислување и ја збогатуваат културната понуда и во Македонија и во земјите домаќини. Токму затоа, континуитетот на меѓународната промоција на македонската уметност треба да биде приоритет и за институциите и за самите автори, како дел од пошироката стратегија за културен развој и интеграција.
