Пишува: Ненад Јариќ Дауенхауер за Index.hr
Фактот дека дека најновото масовно убиство во Канада го изврши трансродово лице, 18-годишна транс жена, предизвика дискусии во коментарите на порталите и социјалните мрежи кои редовно се разгоруваат по секој сличен случај.
Имено, многумина се обидоа да го претстават овој факт како некаков тренд, или потврда дека трансродовите луѓе се насилни. Ова не изненадува со оглед на тоа што ова е наративот што го промовираат поддржувачите на десницата и претседателот на САД, Доналд Трамп, и во САД и низ целиот свет.
На пример, Трамп во интервју за Fox News во септември 2025 година рече дека не може да наведе „ниту едно масовно пукање во последните година-две во Америка што не го извршил, знаете, некој трансродов лудак“.
Сепак, ако навистина сакаме да го знаеме одговорот на прашањето дали трансродовите луѓе се навистина почесто сторители на насилни, масовни злосторства отколку што би се очекувало од нивниот удел во популацијата, потребно е да се анализираат статистичките податоци. Краткиот одговор е: не, напротив.
За најсигурна статистика, најдобро е да се анализираат податоците од САД, каде што масовните злосторства се најчести.
Според податоците собрани од ФБИ и според независните бази на податоци како што е The Violence Project, САД се далеку пред западните земји по бројот на вакви напади. Затоа, најдобро е да се анализираат нивните податоци, иако последното кривично дело се случило во Канада.
За да се разбере застапеноста, важно е да се разбере концептот на основна стапка. Овој термин означува основна фреквенција на феномен во популацијата. Ако групата сочинува 1 процент од населението, а меѓу сторителите на кривично дело се појавува во 1 процент од случаите, тогаш нејзината застапеност е пропорционална. Ако се појавува меѓу сторителите во 0,1 процент од случаите, тогаш е незастапена.
Затоа, при анализата на податоците за насилство извршено од транс лица, треба да се земе предвид дека тие сочинуваат релативно мал дел од популацијата. Според проценките на Институтот Вилијамс при Правниот факултет на UCLA, околу 0,6 проценти од возрасните Американци се идентификуваат како трансродови, додека уделот кај помладите генерации е малку поголем, околу 1,4 проценти. Вкупната ЛГБТ популација се проценува на околу 7 до 10 проценти, во зависност од возраста и методологијата на истражување.
Gun Violence Archive (GVA), независна организација која го следи насилството со оружје во САД, ги дефинира масовните пукања како инциденти во кои „најмалку четири жртви се погодени од огнено оружје, или ранети или убиени, исклучувајќи го сторителот кој можеби бил исто така убиен или ранет во инцидентот“. Според овој критериум, од 1 јануари 2013 година до 15 септември 2025 година, во САД се регистрирани 5.748 масовни пукања.
Марк Брајант, основач и извршен директор на GVA, изјави за FactCheck.org во септември 2025 година дека „имало пет трансродови сторители во тој број инциденти“.
Петте случаи вклучуваат напад во август во Минеаполис, напад во март 2023 година во училиште во Нешвил, напад во ноември 2022 година во геј бар во Колорадо Спрингс, Колорадо, напад во мај 2019 година во училиште во Хајлендс Ранч, Колорадо, и напад во септември 2018 година во магацин во Абердин, Мериленд.
Севкупно, дури и ако на тој број се додадат родово неутрални лица, бројот на трансродови сторители на масовни пукања би можел да биде само осум. Дури и тогаш, според GVA, трансродовите лица би биле одговорни за помалку од 0,1 процент од масовните пукања во последните 12 години.
Ова значи дека тие се значително недоволно застапени во овој вид насилство, бидејќи нивниот удел во населението е дури шест пати поголем - 0,6 проценти.
Истражувачката Џилијан Петерсон, ко-водач на The Violence Project и професорка на Универзитетот Хамлајн, постојано истакнуваше за медиуми како што се Conversation, Scientific American и The New York Times дека „нема докази дека родовиот идентитет е фактор на ризик за масовно насилство“.
Во статија во Conversation, таа објасни дека повеќето масовни пукања во училиштата се мотивирани од општо чувство на гнев.
„Нивниот пат до насилство вклучува самоомраза и очај кои потоа се насочени кон надвор, кон светот, а нашето истражување покажува дека тие често ја соопштуваат својата намера да предизвикаат штета однапред, како последен, очајнички повик за помош. Клучот за спречување на вакви трагедии е општеството да ги препознае овие предупредувачки знаци и веднаш да реагира на нив“, рече таа.
Податоците од Центрите за контрола и превенција на болести, кои се однесуваат на пошироки модели на насилство, исто така не покажуваат дека трансродовите или ЛГБТ лицата воопшто се премногу застапени меѓу сторителите на убиства. Напротив, бројни студии објавени во списанија како што се American Journal of Public Health и JAMA покажуваат дека ЛГБТ лицата се почесто жртви на насилство отколку сторители. Според истражувањата на Институтот Вилијамс, ЛГБТ лицата имаат дури четири пати поголема веројатност да бидат жртви на насилство отколку припадниците на општата популација.
Кој е застапен над просекот меѓу сторителите на масовни убиства? Одговорот е многу конзистентен во текот на децениите - цис мажи. Според податоците на ФБИ и анализата објавена во списанието Violence and Gender, повеќе од 95 проценти од сторителите на масовни пукања во САД се мажи. Уделот на жените е од 2 до 3 проценти.
Во однос на расата и етничката припадност, сликата е посложена. Во апсолутни бројки, мнозинството сторители на масовни пукања кои не се криминални се белци, што го одразува фактот дека белците се мнозинско население во САД.
Кога податоците се прилагодени за уделот на населението, разликите меѓу групите постојат, но значително се разликуваат во зависност од дефиницијата за масовно насилство и видот на нападот. Во идеолошките и училишните напади, сторителите се сè уште претежно белци, додека во пошироко дефинираните масовни пукања во урбаните средини, Афроамериканците се релативно почесто застапени.
Политичката ориентација на сторителот е уште потешко да се квантифицира. Ова не е темата овде, но бидејќи тезите за насилството врз трансродовите лица, членовите на ЛГБТ популацијата и левицата доаѓаат главно од десничарските медиуми, интересно е да се види што велат вистинските податоци за политички или идеолошки мотивираното насилство.
Постојат систематски и методолошки транспарентни анализи кои покажуваат дека во САД во последните децении, смртоносното политичко насилство доаѓа значително почесто од екстремната десница отколку од екстремната левица.
Најцитираниот извор во овој поглед е анализа спроведена од Center for Strategic and International Studies (CSIS). Извештај од 2020 година, кој го опфаќа периодот од 1994 до 2020 година, откри дека десничарските екстремисти се одговорни за огромното мнозинство смртоносни терористички напади во Соединетите Американски Држави во тој период, особено по 2000 година (ако се исклучи исламистичкиот тероризам). На пример, во 2019 година, десничарските екстремисти беа одговорни за повеќе од 90% од сите смртни случаи поврзани со домашен тероризам.
