За време на неговата прва посета на Европа во февруари, американскиот министер за одбрана Питер Хегсет предупреди дека американското воено присуство во Европа „не е вечно“, предизвикувајќи шок во европските земји.
Оттогаш, американските и европските претставници постојано негираат дека посветеноста на САД кон НАТО под претседателот Доналд Трамп е доведена во прашање и дека Вашингтон размислува за повлекување на силите, но многумина се убедени дека тој момент ќе дојде.
„Сигурен сум дека ќе има одредено намалување на американското присуство во Европа“, рече пензионираниот генерал-потполковник Бен Хоџис, поранешен командант на американската армија за Европа.
Проценките за бројот на американските сили во Европа се движат од 70.000 постојано распоредени војници до 90.000. Но, сите проценки покажуваат значителен пад во споредба со 1950-тите, најнапнатите години од Студената војна, кога повеќе од 400.000 американски војници беа распоредени на континентот.
Според аналитичарите и поранешните и сегашните американски воени претставници, повлекувањето или дури и намалувањето на бројот на американски трупи во Европа значително би го ослабнало одвраќањето на Русија и би претставувало финансиски трошок и за Европејците и за Американците.
Келнскиот институт за економија (IW Köln) во извештај објавен оваа недела предупредува дека на Европа би ѝ биле потребни 10 до 12 години за да ги замени клучните воени капацитети на САД.
„Препорачувам да се задржи сегашната распределба на силите“, им рече командантот на Европската команда на САД и врховен командант на сојузничките сили на НАТО за Европа, генерал Кристофер Каволи, на американските пратеници претходно овој месец.
„Заедно, ни е потребно силно копнено присуство, особено за да ја неутрализираме предноста на Русија во можноста брзо да ги распореди своите сили на нашите граници“, рече Каволи, додавајќи дека намалувањето на американското присуство во Европа неизбежно би го „забавило“ одговорот на рускиот напад.
Каволи се пензионира од служба оваа година, а Вашингтон наводно размислува да ја предаде командата на Европеец за прв пат откако е основан НАТО во 1949 година.
Некои земји сакаат да се подготват за повлекување на САД, наместо да се надеваат на најдобар исход, но не сите главни градови се на иста бранова должина, изјавија тројца европски претставници за Politico.
Според Меѓународниот институт за стратешки студии во Обединетото Кралство, најголемиот европски контингент на американски трупи, повеќе од 38.000, се наоѓа во Германија. Има повеќе од 14.000 во Полска, 12.000 во Италија и 10.000 во Обединетото Кралство.
На почетокот на месецот, NBC News објави дека Пентагон размислува за повлекување на до 10.000 војници од Централна Европа, првенствено од Полска и Романија. Двете земји остро ги негираа овие информации.
Неколку европски земји сега бараат од Вашингтон јасно да ги изложи своите планови.
Германскиот министер за одбрана Борис Писториус ги повика САД да изготват јасен распоред за евентуално намалување на трупите, за да можат земјите да започнат со подготовки. Истиот повик го упати и неговиот фински колега Анти Хаканен.
Пентагон сè уште не одговорил.
„САД имаат обврски според регионалните одбранбени планови на НАТО договорени на самитот во Вилнус во 2023 година. Доколку САД кажат: „Добро, се повлекуваме“, тоа ќе мора да се координира со другите сојузници за да се модифицираат плановите и да се споделат нови одговорности“, рече Хоџис.
Другите европски влади се надеваат дека изборите за Конгресот во САД за две години, како и следните претседателски избори во 2028 година, ќе ја ослабат моќта на Трамп и ќе го обноват стариот сојуз со САД.
Но, во исто време, тие стравуваат дека подготовката за најлошото сценарио би можела да стане самоисполнувачко пророштво и дополнително да ги забрза процесите што сè уште сакаат да ги избегнат, изјавија тројца европски претставници.
„Да го цитирам поранешниот германски канцелар Ото фон Бизмарк: не се самоубивате затоа што се плашите од смртта“, рече летонскиот министер за одбрана Андрис Спрудс на конференција во Париз овој месец.
Ова не е прв пат американската администрација да размислува за намалување на своето воено присуство во Европа за да се фокусира на Азија. За време на мандатот на Барак Обама, САД почнаа да работат кон оваа цел, но се предомислија и дополнително го зголемија бројот на војници во Европа откако рускиот претседател Владимир Путин нелегално го анектираше Крим во 2014 година.
Први што ќе бидат погодени во случај на повлекување на САД би биле Полска и балтичките држави, според Бен Харис, истражувач во Советот за надворешни односи, кој рече дека европската безбедност како целина би била поткопана.
„Делумното повлекување веројатно би започнало со распоредување на американските трупи по февруари 2022 година, кога Русија ја нападна Украина, како дел од програмата на НАТО за засилено напредно присуство“, рече Харис.
Американските сили во Европа се распоредени под различни режими.
Трајно распоредените војници остануваат долгорочно и често доаѓаат со своите семејства, повеќето од нив во Германија, Италија и Обединетото Кралство. Ротационите сили финансирани надвор од редовниот буџет ги вклучуваат „Засиленото напредно присуство“ на НАТО и операцијата „Атлантска решителност“; САД предводат мултинационална борбена група во Полска. Програмите за партнерство на Националната гарда на САД се засноваат на билатерални договори со европските земји.
На Трамп нема да му треба одобрение од Конгресот за да го намали бројот на некои сили во Европа, објасни Харис.
Но, секое повлекување или намалување на американското присуство би покренало голем број прашања за трошоците и сложената логистика на преместувањето на воената опрема. САД распоредија широк спектар на опрема, од тенкови и хеликоптери до бродови и нуклеарно оружје. Нејзините единици за балистичка ракетна одбрана „Егис Ашор“ во Романија и Полска се клучни за одбраната на Европа од воздушни напади.
За време на неговиот прв претседателски мандат во 2020 година, Трамп објави план за повлекување на околу 12.000 војници од Германија.
Некои требаше да се преселат во Европа, додека други требаше да се вратат дома. „Планот не успеа поради трошоците за повлекување“, рече Харис, а подоцна беше откажан од поранешниот претседател Џо Бајден.
Според Хоџис, поранешниот командант на американските сили во Европа, сегашната неизвесност би можела да ги поттикне европските престолнини да „ги обединат своите капацитети и одбранбени индустрии“.
Американските сили во Европа претставуваат „нуклеарно одвраќање, воздушна и поморска моќ. Но, на копно, во однос на вкупната големина и капацитети, Европејците имаат поголема моќ“, додаде тој.
Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, денес ги повика европските членки и Канада да направат „квантен скок“ кога станува збор за зголемување на нивниот придонес во алијансата.
Руте, кој го посети Вашингтон на разговори со американски претставници, во годишниот извештај објавен во четврток напиша дека во 2024 година членовите на европскиот сојуз и Канада инвестирале 19,4 проценти повеќе во одбраната отколку претходната година, но дека тие напори мора да се забрзаат во 2025 година.
Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека членките на НАТО треба да издвојуваат пет проценти од својот БДП за одбрана, што ниту една од нив, вклучително и САД, во моментов не го прават.
„Европските сојузници и Канада мора да направат квантен скок во придонесите и капацитетите што ги распоредуваат. За да се постигне ова, ќе биде клучно да се инвестира значително повеќе“, напиша Руте.
САД беа одговорни за 64 проценти од трошоците за одбрана во алијансата во 2024 година, а европските членки и Канада за 36 проценти, според извештајот, во кој исто така се наведува дека минатата година 22 од 32-те членки ја исполниле целта да трошат најмалку два проценти од БДП за одбрана.
