Израел усвои нов закон со кој се воведува смртна казна и се дозволуваат јавни судења за учесниците во нападите предводени од Хамас во октомври 2023 година и масовното земање заложници.
Законот, кој беше невообичаено заеднички предложен од владејачките и опозициските политичари, беше усвоен во израелскиот парламент, Кнесетот, со 93 гласа „за“ и „ниту еден против“. Останатите 27 пратеници беа отсутни или воздржани од гласањето, објавува BBC.
„Нека сите видат како жртвите и нивните семејства ги гледаат овие убијци, силувачи и киднапери во очи“, рече Јулија Малиновски, една од предлагачите на законот, на прес-конференција пред гласањето.
„Нека сите видат дека Државата Израел е суверена држава која знае како да ги повика на одговорност оние што ѝ наштетиле. Ја достигнавме целта, што всушност е само почеток: почеток на историски судења што целиот свет ќе ги види“, додаде пратеник од опозицијата.
Настаните од 7 октомври 2023 година беа најсмртоносниот ден во историјата на Израел. Борците предводени од Хамас убија повеќе од 1.200 луѓе на југот од земјата, повеќето од нив цивили. Уште 251 лице беа киднапирани и однесени во Појасот Газа, вклучувајќи мажи, жени, деца и странски државјани.
Овие настани ја предизвикаа најсмртоносната војна во Газа досега, во која загинаа 72.740 луѓе, претежно деца, жени и постари лица, според Министерството за здравство контролирано од Хамас.
Израелските политичари кои го поддржуваат законот истакнуваат дека тој ќе овозможи судења од историско значење, споредувајќи ги со судењето на нацистичкиот воен злосторник Адолф Ајхман.
Тој беше обесен во 1962 година и е единственото лице осудено на смрт од израелски цивилен суд. Иако Кнесетот го донесе Законот за смртна казна за терористи во март, насочен кон Палестинците осудени за тероризам, тој не се применува ретроактивно, што бара посебен закон за случаите поврзани со нападот од 7 октомври.
Новиот закон воспоставува посебна правна рамка за гонење на обвинетите за директно вклучување во нападите, вклучувајќи ги и членовите на специјалната единица Нукба на Хамас кои се заробени во Израел. Се очекува тие да се соочат со обвиненија кои се движат од тероризам и убиство до сексуално насилство и геноцид, за кои се предвидува смртна казна.
Тие ќе бидат судени од специјален воен суд во Ерусалим, според правила што се разликуваат од редовните кривични судења. Клучните делови од сослушувањата, вклучувајќи ги воведните зборови, пресудата и изрекувањето на пресудата, се очекува да бидат снимани и емитувани на посебна веб-страница.
Израелските групи за човекови права се спротивставија на новиот закон, не само затоа што се противат на смртната казна, туку и затоа што предупредуваат на „шоу судења“ кои би можеле да се засноваат на признанија извлечени преку тортура.
Поддржувачите на законот тврдат дека судот ќе прилагоди некои правила за докази и постапка за да овозможи правен процес од големи размери, но дека тоа нема значително да влијае на праведноста на судењето. Од друга страна, групите за човекови права го оспоруваат ова, истакнувајќи дека постојните процедури се дизајнирани да ги заштитат правата на обвинетите и очекуваат некои сослушувања да се одржат без присуство на обвинетите.
„Членовите на владејачката коалиција јасно ставија до знаење дека очекуваат масовни егзекуции како резултат на овој суд што го основале“, рече Сари Баши, извршен директор на Јавниот комитет против тортура во Израел.
„Знаеме дека Палестинците притворени под сомнение за вмешаност во злосторствата од 7 октомври биле систематски мачени. Загрижена сум дека ќе бидат осудени, па дури и погубени, врз основа на признанија извлечени под тортура“, рече таа.
„Оние што се одговорни за нападите врз цивилите во јужен Израел мора да бидат повикани на одговорност, но не на овој начин. Тие заслужуваат фер судење, а смртната казна никогаш не треба да биде опција“, додаде таа. Израелската влада ги отфрла обвинувањата за систематска тортура и вели дека се придржува до меѓународното право.
Дискусиите на парламентарниот комитет за новиот закон ги вклучија жртвите на нападите и семејствата на убиените. Кармит Палти Кацир рече дека се вклучила за да ги заштити правата на најпогодените. Нејзиниот брат Елад Кацир бил киднапиран од нивниот дом во кибуцот Нир Оз и убиен во заробеништво. Нејзиниот татко Рами бил убиен, а нејзината покојна мајка Хана била киднапирана и подоцна ослободена.
„Важно е да се разбере дека во многу аспекти овој настан сè уште не е завршен“, изјави Палти Кацир за Израелското воено радио.
„Многу семејства сè уште имаат целосно отворени прашања за убиствата. Голем дел од информациите едноставно не стигнуваат до нас“, рече таа.
Палти Кацир се надева дека ќе добие одговори на судењата, но сака чувствителни детали да им бидат откриени на жртвите пред да станат јавни. Многу ожалостени израелски семејства истакнуваат дека новиот закон се однесува само на еден аспект на правдата.
„Не можеме да бидеме фокусирани на терористите од Нукба, а не на тоа како се случила оваа ужасна трагедија и кој ќе ја преземе одговорноста“, рече таа.
Израелската затворска служба моментално држи 1.283 лица како таканаречени нелегални борци, без обвиненија, од кои огромното мнозинство се од Газа.
Се верува дека израелската војска држи и помал број жители на Газа, додека 300 до 400 жители на Газа се држат како обвинети за кривични дела осомничени за учество во нападите од 7 октомври.
Министерот за правда Јарив Левин изјави дека истражниот тим „прегледал илјадници часови видео и огромна количина докази“ и дека аудио и видео документацијата ќе биде складирана во Државниот архив.
Во меѓувреме, многу жители на Газа сè уште бараат информации за роднини за кои се верува дека преминале во Израел за време на нападот или кои подоцна биле приведени.
Вчера неколку десетици луѓе протестираа против новиот закон пред седиштето на Меѓународниот комитет на Црвениот крст во Газа. „Овој закон е суров, се обидува да ја одземе надежта од која живееме“, изјави за BBC Хишам ал-Вахад, брат на исчезнатиот новинар Хаитам ал-Вахад.
Семејствата на затворениците апелираат до меѓународната заедница да го запре законот
„Ние, како семејства на затвореници и исчезнати лица, ги повикуваме државите и јавноста, меѓународна, арапска и исламска, да преземат мерки за да го запрат овој закон“, рече тој.
Семејството Ал-Вахад рече дека снимателот Хаитам последен пат бил виден како известува за настаните во близина на преминот Ерез.
Иако Израел е држава без извршна власт со години, неодамнешните анкети покажуваат растечка поддршка за смртната казна меѓу еврејските Израелци, особено за борците Нукба.
Анкетите, исто така, покажуваат широка поддршка за независна истражна комисија за нападите од 7 октомври, иако сегашната влада се обврзала само на истрага што самата ќе ја спроведе.
