Откако јапонската премиерка Санае Такаичи даде изјави што ги доведоа односите со Кина на најниската точка во последните години, Пекинг го зголемува притисокот на различни начини: испраќа воени бродови, ограничува извоз на ретки метали, го намалува бројот на кинески туристи, откажува концерти, а сега бара враќање на кинеските панди, што ја остави Јапонија без панди за прв пат по децении.
Аналитичарите предупредуваат дека, додека Такаичи започнува нов мандат како премиер по историски убедливата победа на неодамнешните предвремени избори, на двете страни ќе им биде тешко да ги смират тензиите и дека кинеско-јапонските односи нема да се подобрат во скоро време, пишува BBC.
Спорот започна во ноември минатата година, кога Такаичи најави дека Јапонија ќе ги активира своите сили за самоодбрана во случај на напад врз Тајван. Кина го смета самоуправуваниот Тајван за своја територија и не ја исклучува употребата на сила за „повторно обединување“.
Островот ги смета САД за клучен сојузник, а Вашингтон вети дека ќе му помогне на Тајван да се одбрани. Долго време постоеја стравувања дека нападот врз Тајван би можел да доведе до директен воен конфликт меѓу САД и Кина, кој потоа би се проширил на другите сојузници на САД во регионот, како што се Јапонија и Филипините.
Прашањето за Тајван е апсолутна црвена линија за Кина и таа реагира бурно на сите коментари што ги смета за „надворешно мешање“, инсистирајќи дека тоа е прашање на суверенитет за кое може да одлучи само Пекинг. Речиси веднаш по изјавите на премиерката Такаичи, Пекинг одговори со лавина осуди и побара таа да ги повлече.
Аналитичарите забележаа дека нејзините коментари се во согласност со претходната позиција на владата и изјавите на другите јапонски лидери. Сепак, разликата е во тоа што ова беше прв пат вакви ставови да бидат изразени од актуелен јапонски премиер.
Такаичи одби да се извини или да ги повлече своите изјави, а аналитичарите веруваат дека таа ќе се држи до тој став, охрабрена од силниот мандат што го доби. Таа изјави дека во иднина ќе биде повнимателна во своите коментари, а нејзината влада испрати високи дипломати да се сретнат со кинески колеги. Тоа малку помогна за ублажување на гневот на Кина.
Соочена со непопустливоста на Такаичи, Кина го засили својот немилосрден притисок. Аналитичарите велат дека иако конфликтите меѓу двете земји се разгореа во последните децении, поттикнати од историското непријателство, овој пат ситуацијата изгледа поинаку.
Кина го прошири својот притисок на многу „поширок спектар на фронтови“, забележа Роберт Вард, директор за Јапонија во Меѓународниот институт за стратешки студии. Тоа е ниско ниво, дифузен притисок, сличен на „војната во сивата зона“ што ја води врз Тајван, каде што целта е да се „исцрпи противникот со цел да се нормализираат работите што не се навистина нормални“, рече тој.
На дипломатски фронт, таа поднесе жалби до Обединетите нации и го одложи трилатералниот самит со Јапонија и Јужна Кореја. Кина, исто така, се обиде да ги вовлече другите страни во конфликтот, повикувајќи ги Велика Британија и Франција да застанат на нејзина страна, а воедно ги повика своите сојузници Русија и Северна Кореја да ја осудат Јапонија.
Во текот на викендот, кинескиот министер за надворешни работи Ванг Ји им се обрати на западните лидери на Минхенската безбедносна конференција, потсетувајќи на агресијата на Јапонија во Втората светска војна и нарекувајќи ги изјавите на премиерот Такаичи „многу опасен развој на настаните“.
На воен фронт, Јапонија тврди дека Кина испратила беспилотни летала, пловела со воени бродови во близина на јапонските острови и дека нејзините борбени авиони го фокусирале радарот на јапонските авиони. Јапонските и кинеските бродови на крајбрежната стража се судрија во близина на спорните острови Сенкаку/Дијаоју, а минатата недела јапонските власти запленија кинески рибарски брод.
Пекинг воведе ограничувања за извоз на технологии со двојна намена во Јапонија, вклучувајќи ретки земни метали и клучни минерали, што го смета за форма на економска принуда. Исто така, ги предупреди кинеските граѓани да ја избегнуваат Јапонија за студирање и одмор и откажа летови на 49 рути до Јапонија, што доведе до пад на бројот на туристи и пад на вредноста на некои акции.
Според официјалните бројки, кинеските државјани сочинуваат една четвртина од сите странски туристи во Јапонија. Концерти на јапонски уметници се откажани во Кина, а во еден случај, пејач беше ненадејно отстранет од сцената за време на настапот. Дистрибутерите на филмови го одложија објавувањето на неколку јапонски филмови. Откажан е и настан со Покемон.
На социјалните медиуми, кинеските националисти започнаа напади врз Такаичи, дури и споделувајќи видеа генерирани од вештачка интелигенција на кои се прикажани популарни ликови како Ултрамен и детектив Конан како се борат со премиерката.
Сепак, аналитичарите Бони Лин и Кристи Говела од Центарот за стратешки и меѓународни студии (CSIS) забележуваат дека Кина презела помалку провокативни дејствија во споредба со претходните конфликти со Јапонија.
„Досега, нејзините економски и воени одговори беа релативно ограничени во споредба со минатото, но има многу простор за понатамошна ескалација“, забележаа тие во неодамнешна анализа.
Вард вели дека Кина можеби се воздржува од преголем притисок затоа што во моментов „активно се позиционира како чувар на поредокот по Втората светска војна“ и сака да се прикаже како одговорна сила во споредба со Соединетите Американски Држави.
Аналитичарите се согласуваат дека ако и кога тензиите ќе се намалат, тие веројатно ќе се стабилизираат на повисоко ниво отколку порано.
„Двете страни имаат помалку причини да ја деескалираат тензијата овој пат“, велат тие. Кина сега е многу посилна сила, а „Тајван е во срцето на тоа, што значи дека Пекинг е поверојатно да заземе поцврст став отколку порано“, велат тие. „Пекинг е исто така длабоко сомничав кон Такаичи“, додадоа тие.
Од друга страна, Јапонија е поподготвена да стои цврсто, особено по големата изборна победа на премиерката Такаичи, која „таа ќе ја смета за оправдување на нејзиниот став кон Кина“, забележа Вард.
Говела за BBC изјави дека Такаичи веројатно ќе ја искористи својата победа како „политички капитал“ за да се залага за одбранбени и економски политики што ќе ја зајакнат позицијата на Јапонија.
Такаичи вети дека ќе ги зголеми трошоците за одбрана на Јапонија на 2% од БДП две години пред предвиденото, ќе заврши преглед на клучните безбедносни стратегии до крајот на оваа година и наскоро ќе лансира пакет за економски стимул. Неочекуван фактор би можел да биде американскиот претседател Доналд Трамп, кој досега вети силна поддршка за Такаичи, дури и давајќи ѝ необична поддршка пред предвремените избори.
Сепак, многумина очекуваат односите меѓу САД и Кина дополнително да се подобрат оваа година, истакна Цуцуи, со оглед на неколкуте закажани средби меѓу Трамп и кинескиот претседател Си Ѓинпинг, вклучувајќи ја и државната посета на американскиот претседател на Пекинг во април.
„Јапонците се воодушевени од можноста за некоја голема зделка меѓу Си и Трамп“, рече Вард.
