САД одржуваат редовни разговори со Данска за проширување на своето воено присуство во Гренланд, објави BBC, повикувајќи се на неколку службеници запознаени со доверливите разговори. Според нив, разговорите постигнале значителен напредок во последните месеци.
Американските претставници сакаат да отворат три нови бази на југот од територијата, која функционира како полуавтономен дел од Данска. Со овој потег, Вашингтон се обидува да ја ублажи дипломатската криза што ја предизвика претседателот Доналд Трамп кога се закани дека ќе го преземе Гренланд со сила.
Трамп во јануари рече дека САД треба да го „поседуваат“ Гренланд за да спречат Русија или Кина да го преземат, додавајќи дека ова може да се направи „на лесен начин“ или „на потешкиот начин“.
Белата куќа потврди дека администрацијата одржува разговори на високо ниво со Гренланд и Данска, но одби да навлезе во детали за самите преговори. Сепак, функционер на Белата куќа изјави за BBC дека се многу оптимисти во Вашингтон и веруваат дека преговорите одат во вистинската насока. Данска претходно покажа подготвеност да разговара за дополнителни американски воени инсталации, што беше потврдено од нивното Министерство за надворешни работи:
„Има активен дипломатски канал со Соединетите Американски Држави, но во овој момент нема да даваме дополнителни детали“.
Извори запознаени со преговорите велат дека американските претставници изнесоа предлог со кој официјално ќе ги прогласат трите нови воени бази за суверена територија на САД. Базите би биле лоцирани на самиот југ од Гренланд, а нивната примарна задача би била да ги следат руските и кинеските поморски активности во таканаречената „дупка ГИУК“ - стратешки важен морски премин во Северниот Атлантик што се протега помеѓу Гренланд, Исланд и Велика Британија.
Иако сè уште не е постигнат формален договор, а конечниот број на бази може да се промени, една од нив веројатно ќе биде лоцирана во Нарсарсуак. Тоа е локацијата на поранешна американска воена база која веќе има мал аеродром. Аналитичарите за BBC истакнуваат дека други објекти веројатно ќе бидат изградени на места со постоечка инфраструктура, како што се пристаништа или писти, бидејќи тоа драстично би ги намалило трошоците за изградба.
Интересно е што за време на преговорите, американските претставници не ја споменаа опцијата за преземање на Гренланд со сила, што Данска и НАТО претходно јавно ја отфрлија како неприфатлива. И покрај заканите на Трамп, двете земји активно работеа на постигнување договор во последните месеци. Овие разговори беа доверени на мала работна група во Вашингтон која успеа да постигне значителен напредок подалеку од центарот на вниманието, додека остатокот од администрацијата беше преокупиран со војната во Иран.
Оваа чувствителна дипломатска операција ја води Мајкл Нидам, висок функционер на Стејт департментот. Неговата задача е да прилагоди бизнис што ќе ги задоволи амбициите на Трамп, но исто така ќе ги почитува „црвените линии“ на Данска за заштита на границите. Извори блиски до преговорите велат дека Нидам „ја води теренот“ и дека администрацијата го решава прашањето многу професионално зад сцената.
Преговарачките тимови се состанаа најмалку пет пати од средината на јануари. Нидам обично е придружуван од еден или двајца претставници од Стејт департментот или Советот за национална безбедност, додека од другата страна на масата се данскиот амбасадор Јеспер Молер Серенсен и Џејкоб Исбосетсен, највисокиот дипломат на Гренланд во Вашингтон. Специјалниот пратеник на Трамп за Гренланд, републиканскиот гувернер на Луизијана, Џеф Ландри, воопшто не бил вклучен во процесот.
Извори велат дека Ландри требало да биде „навивач“ за идејата за покажување американска сила, но никогаш не се појавил на самите состаноци.
Соединетите Американски Држави моментално имаат само една база во Гренланд - Питуфик на северозапад од островот. Се користи за рано откривање на ракети во системот NORAD, но не е опремена за поморски надзор. Ова е огромен пад во споредба со Студената војна, кога САД имаа дури 17 воени објекти на островот.
Некои експерти за безбедност на Арктикот изјавија за BBC дека Вашингтон можел да ги турка своите интереси напред без грубо да ги навреди своите сојузници од НАТО.
„Зошто да се заканува инвазија кога сè може да се постигне преку едноставни преговори?“, прашува еден поранешен висок функционер на Пентагон.
Сепак, други експерти ја фалат соработката, предупредувајќи дека секој вакуум што го оставаат САД и нивните сојузници веднаш ќе биде пополнет од Кина и Русија. Преговарачите сега се обидуваат да најдат компромис во рамките на безбедносниот договор од 1951 година.
Пактот им дава на САД широки овластувања да ги прошират воените операции, под услов Данска да го одобри. Историски гледано, Данска отсекогаш ја поддржувала американската војска на островот и никогаш не го отфрлила нивното барање за проширување.
Иако интересот на Трамп за Гренланд датира од неговиот прв мандат, заканите од оваа година предизвикаа криза што ги изложи тензиите во НАТО до крајни граници.
