Научниците од Институтот „Макс Планк“ понудија нова теорија за потеклото на индоевропските јазици. Според оваа теорија, првите индоевропски говорници живееле на Кавказ.
Протоиндоевропскиот (ПИЕ) е јазикот од кој произлегле многу други. На околу 46% од луѓето, повеќе од 3 милијарди луѓе, е мајчин јазик им е индоевропски јазик. Но, каде прв пат настанал ПИЕ и кој го зборувал: сточарите од понтичките степи кои се протегале низ Источна Европа и Западна Азија, или земјоделците од Анадолија во Турција?
Одговорот на тоа прашање ги избегнуваше антрополозите со години. А сега, истражувачите во списанието Science предлагаат трета локација: Мал Кавказ, кој првенствено се наоѓа во Ерменија, Азербејџан и делови од Источна Турција и Јужна Грузија.
ПИЕ е и најмртов и најжив јазик. Последниот говорник умрел пред илјадници години, а ако некогаш бил запишан, не знаеме за тоа. Единствениот доказ за постоењето на ПИЕ се трагите што ги оставил зад себе на јазиците што потекнуваат од него.
Велиме „само“, но тоа се многу докази. Современите потомци на ПИЕ вклучуваат не само англиски, шпански и руски, туку и персиски, хинди, бенгалски и десетици други. Индоевропскиот е убедливо најголемото јазично семејство во светот. Кинеско-тибетскиот, кој вклучува мандарински кинески, е далеку на второто место со околу 1,3 милијарди чиј мајчин јазик е.
Поголемиот дел од векот, лингвистите бараа индиции за потеклото на индоевропскиот во самите јазици. Користејќи филогенетска анализа, филогенетиката е проучување на еволутивните односи со текот на времето, без разлика дали се работи за организми или јазици, тие реконструираа речник за ПИЕ што ни дава идеја за културата на луѓето што го зборувале. Знаеме дека тие имале зборови за мечка (bʰérōs) и гуска (h₂énos), врба (wélə), мед (méli), тресет (péḱus) и заграден простор (h₂órtos).
Врз основа на такви докази, се појавија две школи на мислата. Една од нив предложи дека ПИЕ настанал пред околу 6.000 години во Понтско-касписката степа северно од Црното и Каспиското Море, во рамнина која се протега од Североисточна Романија преку Јужна Украина и Југозападна Русија до најзападниот Казахстан. Номадските сточари кои живееле овде ги припитомиле коњите, дозволувајќи им да мигрираат надалеку. Ова се нарекува степска или курганска хипотеза, според локалниот збор за праисториските гробни могили расфрлани низ областа.
Други научници поставуваат постар и појужен почеток на ПИЕ: пред околу 9.000 години во Анадолија. Исто така познат како Мала Азија, овој полуостров што граничи со Црното, Егејското и Средоземното Море е најзападното продолжение на Азија. Денес тоа е азискиот дел на Турција. Теоријата е дека јазикот придонел за ширење на земјоделството од тука во големи делови од Стариот свет.
Дали членовите на културата Јамна биле првите Индоевропејци?
Кургановата хипотеза е пошироко прифатена од овие две. Многу од нејзините поборници мислат дека говорниците на ПИЕ, градителите на курганите и старата култура Јамна се всушност едно исто. Сепак, спротивставените докази од претходните филогенетски анализи спречија која било хипотеза целосно да ја отфрли другата.
Така, тимот од „Макс Планк“ конструираше нова база на податоци од основниот вокабулар од 161 индоевропски јазици, кој беше посеопфатен и побалансиран од претходните примероци. Користејќи го неодамнешниот напредок во филогенетската анализа, тие беа во можност да проценат дека ПИЕ е стар приближно 8.100 години и дека петте главни гранки веќе се разделиле пред околу 7.000 години.
Резултатите од студијата не се вклопуваат добро со хипотезата за курган и Анадолија. Како решение, истражувачите предлагаат трета можност: рана татковина за ПИЕ јужно од Кавказ, при што една миграција се претвора на север во степа. Таму, говорниците на ПИЕ основале „второстепена татковина“, од каде што индоевропскиот навлегол во остатокот од Европа почнувајќи пред 5.000 години, благодарение на културата Јамна и последователните проширувања.
Со нудење на хибридна земјоделска и сточарска теорија за ширењето на индоевропскиот јазик, јужнокавкаската хипотеза предлага решение за енигмата што околу 200 години го оптоварува проучувањето на индоевропскиот јазик.
„Покрај прецизната проценка на времето за целото јазично дрво, топологијата на дрвото и редоследот на разгранување се најважни за усогласување на клучните археолошки настани и менување на моделите на предците, видени во податоците од древниот човечки геном. Ова е голем чекор напред од взаемно исклучувачките, претходни сценарија, кон поверодостојниот модел кој ги интегрира археолошките, антрополошките и генетските наоди“, вели Волфганг Хаак, водач на групата во Одделот за археогенетика на Институтот за еволутивна антропологија „Макс Планк“, пишува BigThink.
